Wprowadzenie

Jest to pierwsza edycja wytycznych dotyczących strategii zapobiegania i kontroli zakażeń (IPC) do stosowania w przypadku podejrzenia zakażenia nowym koronaawirusem (2019-nCoV). Została ona zaakceptowana przez WHO na podstawie Profilaktyki i kontroli zakażeń w czasie opieki zdrowotnej dla prawdopodobnych lub potwierdzonych przypadków zakażenia zespołem oddechowym koronawirus (MERS- CoV) z Bliskiego Wschodu1 w oparciu o aktualną wiedzę na temat sytuacji w Chinach i innych krajach, gdzie zidentyfikowano przypadki i zebrano doświadczenia z ciężkim ostrym zespołem oddechowym (SARS)-CoV i MERS-CoV.2

WHO będzie aktualizować te zalecenia w miarę pojawiania się nowych informacji

Niniejsze wytyczne przeznaczone są dla pracowników służby zdrowia (PSZ), menedżerów opieki zdrowotnej i zespołów ds. zapobiegania i kontroli zakażeń (IPC) na poziomie placówki, ale mają również znaczenie na poziomie krajowym i powiatowym/regionalnym. Pełne wytyczne są dostępne w WHO.

Strategia IPC związana z opieką zdrowotną w przypadku
podejrzenia zakażenia nCoV

Aby osiągnąć najwyższy poziom skuteczności w reakcji na wybuch epidemii wirusa 2019-CoV z wykorzystaniem strategii i praktyk zalecanych w niniejszym dokumencie, należy wprowadzić program IPC z dedykowanym i przeszkolonym zespołem lub co najmniej punktem kontaktowym IPC, który powinien być wspierany przez krajowe i zakładowe kierownictwo wyższego szczebla.3 W krajach, w których IPC jest ograniczone lub nie istnieje, należy zacząć od zapewnienia jak najszybszego wprowadzenia co najmniej minimalnych wymogów dotyczących IPC, zarówno na poziomie krajowym, jak i zakładowym, oraz od stopniowego postępu w kierunku pełnego spełnienia wszystkich wymogów dotyczących podstawowych komponentów IPC zgodnie z lokalnymi planami priorytetów.4

Strategie IPC mające na celu zapobieganie lub ograniczanie szerzenia w placówkach opieki zdrowotnej obejmują następujące elementy:

  1. zapewnienie selekcji, wczesnego rozpoznania i kontroli źródła (izolacja pacjentów z podejrzeniem zakażenia nCoV);
  2. zastosowanie standardowych środków ostrożności dla wszystkich pacjentów;
  3. wdrożenie empirycznie dodatkowych środków ostrożności (dla zakażeń drogą kropelkową, przez kontakt oraz w stosownych przypadkach, środki ostrożności dla zakażeń drogą powietrzną) w przypadku podejrzenia nCoV;
  4. wdrożenie kontroli administracyjnych;
  5. wdrożenie kontroli środowiskowych i inżynieryjnych.

1.     Zapewnienie selekcji, wczesnego rozpoznawania i kontroli źródeł

Selekcja kliniczna obejmuje system oceny wszystkich pacjentów przy przyjęciu, umożliwiający wczesne rozpoznanie ewentualnego zakażenia nCoV w 2019 r. oraz natychmiastową izolację pacjentów z podejrzeniem zakażenia nCoV w miejscu odseparowanym od innych pacjentów (kontrola źródła). Aby ułatwić wczesną identyfikację przypadków podejrzenia zakażenia nCoV, placówki opieki zdrowotnej powinny:

  • zachęcać pracowników służby zdrowia do wysokiego poziomu podejrzliwości klinicznej;
  • stworzyć dobrze wyposażony oddział selekcji przy wejściu do zakładu opieki zdrowotnej, wspierany przez przeszkolony personel;
  • wprowadzić obowiązek stosowania kwestionariuszy przesiewowych zgodnie ze zaktualizowaną definicją przypadku (https://www. who.int/publications-detail/global-surveillance-for- human-infection-with-novel- coronavirus-(2019-ncov) oraz
  • umieszczać w miejscach publicznych znaki przypominające pacjentom z objawami o konieczności ostrzegania pracowni-ków służby zdrowia.

Propagowanie higieny rąk i dróg oddechowych to niezbędne środki zapobiegawcze.

2.     Stosowanie standardowych środków ostrożności dla wszystkich pacjentów

Standardowe środki ostrożności obejmują higienę rąk i dróg oddechowych, stosowanie odpowiednich środków ochrony osobistej (PPE) zgodnie z oceną ryzyka, praktyki w zakresie bezpieczeństwa zastrzyków, bezpieczną gospodarkę odpadami, właściwą pościel, czyszczenie i sterylizację sprzętu do pielęgnacji pacjentów.

Zapewnić stosowanie następujących środków higieny oddechowej:

  • upewnić się, że wszyscy pacjenci zakrywają nos i usta chusteczką lub łokciem podczas kaszlu lub kichania;
  • oferować maskę medyczną pacjentom z podejrzeniem zakażenia 2019-nCoV podczas przebywania w poczekalni/ strefie publicznej lub w pomieszczeniach wspólnych;
  • po kontakcie z wydzielinami z dróg oddechowych wykonywać czynności związane z higieną rąk.

Pracownicy opieki zdrowotnej powinni stosować podejście WHO – „5 chwil dla higieny rąk” przed dotknięciem pacjenta, przed wykonaniem jakiegokolwiek czystego lub aseptycznego zabiegu, po ekspozycji na płyny ustrojowe, po dotknięciu pacjenta i po dotknięciu jego otoczenia.5

  • Higiena rąk obejmuje albo umycie rąk przy pomocy chusteczki na bazie alkoholu (ABHR), albo za pomocą mydła i wody;Jeśli ręce nie są wyraźnie zabrudzone, preferowane jest przetarcie rąk alkoholem;
  • umyć ręce mydłem i wodą, gdy są wyraźnie zabrudzone.

Racjonalne, prawidłowe i konsekwentne stosowanie środków ochrony indywidualnej pomaga również ograniczyć rozprzestrzenianie się patogenów. Skuteczność stosowania środków ochrony osobistej w dużym stopniu zależy od odpowiednich i regularnych dostaw, odpowiedniego przeszkolenia personelu, odpowiedniej higieny rąk, a w szczególności odpowiedniego zachowania ludzi.2,5,6

Ważne jest, aby zapewnić konsekwentne i prawidłowe przestrzeganie procedur czyszczenia i dezynfekcji otoczenia. Dokładne oczyszczanie powierzchni otaczających wodą i detergentem oraz stosowanie powszechnie stosowanych w szpitalach środków dezynfekujących (np. podchlorynu sodu) to skuteczne i wystarczające procedury.7 Wyroby i wyposażenie medyczne, pralnia, naczynia kuchenne i odpady medyczne powinny być zarządzane zgodnie z bezpiecznymi rutynowymi procedurami.2,8

3.     Wdrażanie empiryczne dodatkowych środków ostrożności

  • Środki ostrożności dotyczące zakażeń drogą kontaktu i kropelkową
  • Oprócz stosowania standardowych środków ostrożności, wszystkie osoby, w tym członkowie rodziny, osoby odwiedzające i personel medyczny, powinny stosować środki ostrożności dotyczące infekcji przez kontakt i drogą kropelkową przed wejściem do pomieszczenia, w którym przyjmowani są pacjenci z podejrzeniem lub potwierdzeniem infekcji nCoV;
  • Pacjenci powinni być umieszczeni w odpowiednio wentylowanych pokojach jednoosobowych. W przypadku pomieszczeń oddziału ogólnego z wentylacją naturalną, za odpowiednią wentylację uważa się 60 l/s na pacjenta;9
  • W przypadku braku wolnych pokoi, pacjenci podejrzani
    o zakażenie nCoV powinni być grupowani razem;
  • Wszystkie łóżka pacjentów powinny być rozmieszczone w odległości co najmniej 1 m od siebie, niezależnie od tego, czy podejrzewa się u nich zakażenie nCov;
  • Tam, gdzie to możliwe, należy wyznaczyć zespół pracowników opieki zdrowotnej, który zajmie się wyłącznie podejrzanymi lub potwierdzonymi przypadkami, aby zmniejszyć ryzyko przenie-sienia zakażenia;
  • PSZ powinny używać maski medyczneja(specyfikacje znajdują się w odnośniku 2);
  • Pracownicy ochrony zdrowia powinni nosić okulary ochronne (typu gogle) lub ochronę twarzy (maseczki), aby uniknąć zanieczyszczenia błon śluzowych;
  • Maski medyczne są maskami chirurgicznymi lub zabiegowymi, które są płaskie lub plisowane (niektóre są jak miseczki); są one przymocowane do głowy za pomocą pasków2
  • Pracownicy ochrony zdrowia powinni nosić czysty, niesterylny fartuch z długim rękawem;
  • Pracownicy służby zdrowia powinni również używać rękawic;
  • Podczas rutynowej pielęgnacji nie jest wymagane używanie butów, kombinezonu lub fartucha;
  • Po zakończeniu opieki nad pacjentem należy przeprowadzić odpowiednie opróżnianie i utylizację całego sprzętu ochrony osobistej i higieny rąk.5,6 Potrzebny jest również nowy zestaw środków ochrony osobistej, jeśli przejmowana jest opieka nad innym pacjentem;
  • sprzęt powinien być sprzętem jednorazowym i niszczonym lub dedykowanym (np. stetoskopy, ciśnieniomierze i termometry). Jeśli sprzęt musi być dzielony pomiędzy pacjentami należy go oczyścić i zdezynfekować pomiędzy kolejnymi użyciami dla każdego pacjenta (np. poprzez zastosowanie alkoholu etylowego 70%);8
  • Pracownicy opieki zdrowotnej powinni powstrzymać się od dotykania oczu, nosa lub ust potencjalnie zanieczyszczonymi rękawiczkami lub gołymi rękoma;
  • unikać przenoszenia i transportowania pacjentów poza ich pokój lub obszar, chyba że jest to konieczne ze względów medycznych. Należy używać przeznaczonych do tego celu przenośnych urządzeń rentgenowskich i/lub innych urządzeń diagnostycznych. Jeśli konieczny jest transport, należy stosować z góry ustalone trasy transportu, aby zminimalizować narażenie personelu, innych pacjentów i osób odwiedzających oraz pamiętać aby pacjent używał maski medycznej;
  • zapewnić, aby personel medyczny transportujący pacjentów dbał o higienę rąk i nosił odpowiednie środki ochrony indywidualnej opisane w niniejszym punkcie;
  • tak wcześnie, jak to możliwe powiadomić oddział przyjmujący pacjenta, przed jego przybyciem, o konieczności zachowania wszelkich niezbędnych środków ostrożności;
  • rutynowo czyścić i dezynfekować powierzchnie, z którymi pacjent ma kontakt;
  • ograniczyć liczbę pracowników służby zdrowia, członków rodziny i osób odwiedzających, które mają kontakt z osobą podejrzaną i potwierdzoną 2019-nCoV;
  • prowadzić ewidencję wszystkich osób wchodzących do pokoju pacjenta, w tym wszystkich pracowników i gości.

3.2  Środki ostrożności w powietrzu dotyczące procedur wytwarzania aerozoli

Niektóre procedury generujące aerozole wiążą się ze zwiększonym ryzykiem przeniesienia koronawirusa (SARS-CoV i MERS-CoV), takie jak intubacja tchawicy, wentylacja nieinwazyjna, tracheotomia, resuscytacja krążeniowo-oddechowa, wentylacja ręczna przed intuba-cją oraz bronchoskopia.10,11

Należy dopilnować, aby pracownicy opieki zdrowotnej wykonywali procedury generujące aerozol:

  • w pomieszczeniu odpowiednio wentylowanym – to znaczy w wentylacji naturalnej o przepływie powietrza co najmniej 160 l/s na pacjenta lub w pomieszczeniach podciśnieniowych o co najmniej 12 wymianach powietrza na godzinę i kontrolowanym kierunku przepływu powietrza przy zastosowaniu wentylacji mechanicznej;9
  • stosując półmaskę filtrującą przynajmniej w takim stopniu, w jakim posiada ona certyfikat amerykańskiego Krajowego Instytutu Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (NIOSH) N95, normę Unii Europejskiej (UE) FFP2 lub równoważną.2,12 Gdy PSZ zakładają jednorazową półmaskę filtrującą dla cząstek stałych, muszą zawsze przeprowadzać kontrolę szczelności.12 Należy pamiętać, że jeśli użytkownik ma zarost na twarzy (tj. brodę), może to uniemożliwić prawidłowe założenie maski;12
  • stosować środki ochrony oczu (np. gogle lub osłonę twarzy);
  • nosić czysty, niesterylny fartuch z długimi rękawami i rękawice. Jeśli fartuch nie jest odporny na działanie płynów, PSZ powinni używać wodoodpornych fartuchów do przeprowadzenia procedury, w przypadku których oczekuje się dużej ilości płynu, który może przedostać się do wnętrza fartucha;2
    • ograniczyć liczbę osób obecnych na sali do absolutnego minimum wymaganego dla opieki i wsparcia pacjenta

4.     Wdrażanie kontroli administracyjnych

Kontrole administracyjne2 i polityka w zakresie profilaktyki i kontroli zakażeń szpitalnych wirusem 2019-nCoV w ramach opieki zdrowotnej obejmują, ale nie muszą się ograniczać do: ustanowienie trwałej infrastruktury i działań w ramach IPC; edukowanie opiekunów pacjentów; opracowanie polityki w zakresie wczesnego rozpoznawania ostrych zakażeń układu oddechowego, które mogą być wywołane przez wirusy szpitalne 2019-nCoV; zapewnienie dostępu do szybkich testów laboratoryjnych w celu identyfikacji czynnika etiologicznego; zapobieganie przepełnieniu, zwłaszcza na oddziałach ratunkowych; zapewnienie specjalnych poczekalni dla pacjentów z objawami; właściwa izolacja hospitalizowanych pacjentów; zapewnienie odpowiednich zapasów środków ochrony indywidualnej; zapewnienie przestrzegania polityki i procedur IPC we wszystkich aspektach opieki zdrowotnej.

4.1. Środki administracyjne związane z pracownikami służby zdrowia

  • zapewnienie odpowiednich szkoleń dla pracowników służby zdrowia;
  • zapewnienie odpowiedniego stosunku liczby pacjentów do liczby pracowników;
  • ustanowienie procesu nadzoru nad ostrymi infekcjami dróg oddechowych potencjalnie powodowanymi przez nCoV wśród pracowników służby zdrowia;
  • upewnienie się, że pracownicy opieki zdrowotnej i społeczeństwo rozumieją znaczenie szybkiego uzyskania opieki medycznej;
  • monitorowanie zgodności działań pracowników służby zdrowia z normami środków ostrożności w zakresie ochrony zdrowia i środowiska oraz w miarę potrzeb zapewnianie mechanizmów poprawy.

5.   Stosowanie kontroli środowiskowych i inżynieryjnych

Kontrole te dotyczą podstawowej infrastruktury zakładu opieki zdrowotnej.13 Kontrole te mają na celu zapewnienie odpowiedniej wentylacji9 we wszystkich obszarach placówki służby zdrowia, jak również odpowiednie oczyszczenia środowiska.

Dodatkowo należy zachować odstęp wynoszący co najmniej 1 metr pomiędzy wszystkimi pacjentami. Zarówno oddzielenie przestrzenne, jak i odpowiednia wentylacja mogą pomóc w ograniczeniu roz-przestrzeniania się wielu patogenów w środowisku służby zdrowia. 14

Upewnić się, że procedury czyszczenia i dezynfekcji są przestrzegane konsekwentnie i prawidłowo.8 Czyszczenie powierzchni wodą i detergentem oraz stosowanie powszechnie stosowanych środków do dezynfekcji szpitali (np. podchlorynu sodu) jest skuteczną i wystarczającą procedurą.7 Zarządzanie praniem, brudnymi naczyniami i odpadami medycznymi zgodnie z bezpiecznymi rutynowymi procedurami.

Czas stosowania środków ostrożności dla zakażeń drogą kontaktową i kropelkową pacjentów z nCoV

Należy zawsze stosować standardowe środki ostrożności. Dodatkowe środki ostrożności dotyczące zakażeń drogą kontaktową i kropelkową powinny być stosowane aż do momentu, aż u pacjenta ustąpią objawy. Bardziej szczegółowe informacje na temat trybu zakażenia 2019-nCoV.Jest wymagane, aby określić czas stosowania dodatkowych środków ostrożności..

Pobieranie i obróbka próbek laboratoryjnych od pacjentów z podejrzeniem zakażenia 2019- nCoV

Wszystkie próbki pobrane do badań laboratoryjnych powinny być uznane za potencjalnie zakaźne. PSZ, którzy pobierają, przetwarzają lub transportują wszelkie próbki kliniczne, powinni rygorystycznie przestrzegać następujących standardowych środków ostrożności i praktyk bezpieczeństwa biologicznego, aby zminimalizować możliwość narażenia na działanie czynników chorobotwórczych.15,16,17

  • zapewnić, aby pracownicy służby zdrowia, którzy zbierają próbki, stosowali odpowiednie środki ochrony indywidualnej (tj. ochronę oczu, maskę medyczną, fartuch z długimi rękawami, rękawice). Jeżeli próbka jest pobierana z zastosowaniem procedury generującej aerozol, personel powinien nosić aparat oddechowy z filtrem cząstek stałych o stopniu ochrony co najmniej takim, jak N95 z certyfikatem NIOSH, norma UE FFP2 lub jej odpowiednik;
  • zapewnić, aby cały personel transportujący próbki był przeszkolony w zakresie bezpiecznych praktyk obchodzenia się z nimi i procedur odkażania ewentualnych wycieków;7
  • próbki przeznaczone do transportu umieścić w szczelnych torbach na próbki (tj. pojemnikach wtórnych), które posiadają oddzielną zamykaną kieszeń na próbki (tj. plastikowy worek na niebezpieczne próbki biologicznie), z etykietą pacjenta na pojemniku na próbki (tj. pojemniku podstawowym) oraz czytelnie wypełnionym formularzem zapytania;
  • zapewnić, aby laboratoria w zakładach opieki zdrowotnej przestrzegały odpowiednich praktyk bezpieczeństwa biologicznego i wymogów transportowych, zgodnie z rodzajem przetwarzanych próbek;
  • dostarczyć wszystkie próbki ręcznie, gdy tylko będzie to możliwe. NIE UŻYWAĆ układów pneumatyczno- rurowych do transportu próbek;
  • na formularzu wniosku laboratoryjnego wyraźnie udokumentować pełne imię i nazwisko każdego pacjenta, datę urodzenia i podejrzenie zakażenia nCoV, które może budzić obawy. Należy jak najszybciej powiadomić laboratorium o przewozie próbek.

Zalecenie dotyczące opieki ambulatoryjnej

Podstawowe zasady IPC i standardowe środki ostrożności powinny być stosowane we wszystkich placówkach opieki zdrowotnej, w tym w opiece ambulatoryjnej i podstawowej. W odniesieniu do zakażenia wirusem 2019-nCoV należy przyjąć następujące środki:

  • selekcja i wczesne rozpoznanie;
  • nacisk na higienę rąk, higienę oddechową i maski medyczne do stosowania przez pacjentów z objawami oddechowymi;
  • właściwe stosowanie środków ostrożności w zakresie zakażeń drogą kontaktu i drogą kropelkową we wszystkich podejrza-nych przypadkach;
  • priorytetyzacja opieki nad pacjentami z objawami;
  • gdy pacjenci z objawami muszą czekać, upewnić się, że mają oddzielną poczekalnię;
  • edukować pacjentów i ich rodziny na temat wczesnego rozpoznawania objawów, podstawowych środków ostrożności, z których należy korzystać i do jakiego ośrodka opieki zdrowotnej powinni się skierować.

Podziękowania

Oryginalna wersja wytycznych MERS-CoV IPC1 została opracowana w konsultacji z Globalną Siecią Zapobiegania i Kontroli Zakażeń (Global Infection Prevention and Control Network) i Siecią Reagowania na Nowo Pojawiające się Choroby (Emerging Diseases Clinical Assessment and Response Network) oraz innymi międzynarodowymi ekspertami. WHO dziękuje tym, którzy byli zaangażowani w opracowanie i aktualizację dokumentów IPC dla MERS- CoV.

Dokument ten został opracowany w konsultacji z Globalną Siecią Zapobiegania i Kontroli Zakażeń WHO i innymi międzynarodowymi ekspertami. WHO dziękuje następującym osobom za dokonanie przeglądu (w porządku alfabetycznym):

  • Abdullah M Assiri, Dyrektor Generalny, Kontrola Zakażeń, Ministerstwo Zdrowia, Arabia Saudyjska
  • Michael Bell, Zastępca Dyrektora Wydziału Promocji Jakości Opieki Zdrowotnej, Ośrodki Kontroli i Zapobiegania Chorobom, Atlanta, USA
  • Gail Carson, ISARIC Global Support Centre, dyrektor ds. Rozwoju sieci, konsultant ds. Chorób zakaźnych i honorowy konsultant ds. Zdrowia publicznego Anglia, Wielka Brytania
  • John M Conly, Zakład Medycyny, Mikrobiologii, Immunologii i Chorób Zakaźnych, Calvin, Phoebe i Joan Synder Instytut Chorób Zakaźnych, Wydział Medycyny, Uniwersytet w Calgary, Calgary, Kanada
  • Barry Cookson, Wydział Chorób Zakaźnych i Odporności, University College, Londyn, Zjednoczone Królestwo
  • Babacar N Doye, członek zarządu, Sieć Kontroli Chorób Zakaźnych, Dakar, Senegal
  • Kathleen Dunn, kierownik, Wydział Zapobiegania i Kontroli Zakażeń Związanych z Opieką Zdrowotną, Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób Zakaźnych, Kanadyjska Agencja Zdrowia Publicznego
  • Dale Fisher, Komitet Kierowniczy Globalna Sieć Ostrzegania o Wybuchu Epidemii i Reagowania
  • Fernanda Lessa, Epidemiolog, Wydział Promocji Jakości Opieki Zdrowotnej, Centra Kontroli i Prewencji Chorób, Atlanta, USA.
  • Moi Lin Ling, Dyrektor, Wydział Kontroli Chorób Zakaźnych, Singapurski Szpital Ogólny, Singapur i Prezes Asia Pacific Society of Infection Control (APSIC)
  • Fernando Otaiza O’Rayan, szef Krajowego Programu IPC Ministerstwo Zdrowia, Santiago, Chile
  • Diamantis Plachouras, Jednostka Wsparcia Nadzoru i Reagowania, Europejskie Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób
  • Wing Hong Seto, Wydział Medycyny Społecznej, Szkoła Zdrowia Publicznego, Uniwersytet w Hong Kongu, Hongkong, Chińska Republika Ludowa
  • Nandini Shetty, Konsultant mikrobiolog, Referencyjny Serwis Mikrobiologiczny, Colindale, Agencja Ochrony Zdrowia,
  • Zjednoczone Królestwo

WHO: Benedetta Allegranzi, April Baller, Ana Paula Coutinho, Janet Diaz, Christine Francis, Maria Clara Padoveze, Joao Paulo de Toledo, Maria Van Kerkhove

Referencje

  1. Zapobieganie zakażeniom i ich kontrola w trakcie opieki zdrowotnej w przypadku prawdopodobnych lub potwierdzonych przypadków zakażenia koronawirusem z Bliskiego Wschodu (MERS-CoV): wytyczne tymczasowe, aktualizacja w październiku 2019 r. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2019 (WHO/MERS/IPC/15.1 Rev. 1; https://apps.who.int/iris/handle/10665/174652, stan na 17 stycznia 2020 r.).
  2. Zapobieganie zakażeniom i kontrola zakażeń epidemicznych i pandemicznych ostrych zakażeń dróg oddechowych w opiece zdrowotnej: Wytyczne WHO. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2014 r. (http://apps.who.int/iris/10665/112656/,
    stan na 17 stycznia 2020 r.).
  3. Wytyczne dotyczące głównych elementów programów profilaktyki i kontroli zakażeń na poziomie krajowym i na poziomie zakładów opieki zdrowotnej w stanach ostrych. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; rok 2016. (Dostępne pod adresem: https://www.who. int/gpsc/ipc-components-guidelines/en/, stan na 20 stycznia 2020.
  4. Minimalne wymogi dotyczące zapobiegania zakażeniom i ich kontroli. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2019. (Dostępny pod adresem: http://www.who.int/infectionint/infection-prevention/publications/min-req-IPC- manual/en/, stan na 20 stycznia 2020.
  5. Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk w opiece zdrowotnej: pierwsze globalne wyzwanie w zakresie bezpieczeństwa pacjentów – czysta opieka to bezpieczniejsza opieka. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2009 (https://apps.who.int/iris/handle/10665/44102, stan na 17 stycznia 2020 r.).
  6. Jak zakładać i zdejmować środki ochrony osobistej (PPE). Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2008 r. (http://www.who.int/csr/resources/publications/putonta keoffPPE/en/, stan na 17 stycznia 2020).
  7. CDC i ICAN. Najlepsze praktyki w zakresie oczyszczania środowiska w placówkach opieki zdrowotnej w warunkach ograniczonych zasobami. Atlanta, GA: US Departament Zdrowia i Opieki Społecznej, CDC; Cape Town, Republika Południowej Afryki: Sieć Kontroli Zakażeń w Afryce 2019. (Dostępne pod adresem: https://www.cdc.gov/hai/prevent/ resource- limited/ environmental-cleaning. html oraz http://www. icanetwork. co. za/icanguideline2019/, stan na 20 stycznia 2020 r.)
  8. Dekontaminacja i obróbka wyrobów medycznych dla zakładów opieki zdrowotnej. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2016 (dostępne na stronie: https://www. who. int/infection- prevention/publications/decontamination/en/, stan na 20 stycznia 2020 r.)
  9. Atkinson J, Chartier Y, Pessoa-Silva CK, Jensen P, Li Y, Seto WH, redaktorzy. Naturalna wentylacja dla kontroli zakażeń w zakładach opieki zdrowotnej. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2009 (https://apps.who.int/iris/handle/10665/44167, stan na 17 stycznia 2020 r.).
  10. Hui DS. Epidemiczne i pojawiające się koronawirusy (ciężki ostry zespół oddechowy i bliskowschodni zespół oddechowy). Clin Chest Med. 201738:71-86. doi:10.1016/j. ccm. 2016.11.007.
  11. Tran K, Cimon K, Severn M, Pessoa-Silva CL, Conly J. Procedury generujące aerozole i ryzyko przeniesienia ostrych zakażeń dróg oddechowych na pracowników służby zdrowia: przegląd systematyczny. PLoS One. 2012;7:e35797. doi: 10.1371/journal. pone. 0035797. Epub 2012 26 kwietnia.
  12. Jak przeprowadzić kontrolę szczelności respiratora cząstek stałych. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2008 (http://www.who.int/csr/resources/publications/respiratorsealcheck/en/, stan na 17 stycznia 2020). Najnowsze informacje można znaleźć na stronie internetowej WHO poświęconej koronawirusowi pod adresem http://www.who.int/csr/disease/coronavirus_infections/en/.
  13. Adams J, Bartram J, Chartier Y, redaktorzy. Podstawowe środowiskowe standardy zdrowotne w służbie zdrowia. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2008 (https://apps.who.int/iris/handle/10665/43767, stan na 17 stycznia 2020
  14. Jefferson T, Del Mar CB, Dooley L, Ferroni E, Al-Ansary LA, Bawazeer GA et al. Fizyczne interwencje mające na celu przerwanie lub ograniczenie rozprzestrzeniania się wirusów oddechowych. Cochrane Database Syst. Rev. 2011, 7:CD006207. Dostępne pod adresem http://onlinelibrary.wiley. com/doi/10.1002/14651858.CD006207.pub4/abstract;jsessionid=074644E776469A4CFB54F28D01B82835.d03t02, stan na 17 stycznia 2020 r.).
  15. Badania laboratoryjne nowego koronawirusa (2019-nCoV) w przypadkach, w których podejrzewa się występowanie czynnika ludzkiego: wskazówki tymczasowe – Styczeń 2020. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia https://www.kto.int/health- topicss/coronavirus/laboratory-diagnostics-for-novel-coronavirus, stan na 20 stycznia 2020)
  16. Badania laboratoryjne w kierunku koronawirusa zespołu oddechowego z Bliskiego Wschodu: wytyczne tymczasowe (zmienione), styczeń 2018 r. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2018 (https://apps. who.int/iris/bitstream/handle/ 10665/25995 2/WHO-MERS-LAB-15.1-Rev1-2018-eng. pdf? sequence=1, stan na 17 stycznia 2020).
  17. Podręcznik bezpieczeństwa biologicznego w laboratoriach, wydanie trzecie. Genewa: Światowa Organizacja Zdrowia; 2004 (https://apps.who.int/iris/handle/10665/42981, stan na 17 stycznia 2020).

© Światowa Organizacja Zdrowia 2020. Wszelkie prawa zastrzeżone. WHO nadal ściśle monitoruje sytuację w zakresie zmian, które mogą mieć wpływ na niniejsze wytyczne tymczasowe.
W przypadku zmiany jakichkolwiek czynników, WHO wyda kolejną aktualizację. W przeciwnym razie niniejsze tymczasowe wytyczne tracą ważność po upływie 2 lat od daty ich publika

a Maski medyczne są maskami chirurgicznymi lub zabiegowymi, które są płaskie lub plisowane (niektóre są jak miseczki); są one przymocowane do głowy za pomocą pasków2

 

Dostosowanie strony